فهرست محتوا
مقدمه
مرخص شدن بیمار سکته مغزی از بیمارستان، برای خانوادهها یک خبر خوب است اما شروع یک نگرانی تازه هم محسوب می شود. چرا که وقتی بیمار تحت نظر تیم درمانی است، تکلیف روشن است. اما با ورود بیمار به خانه، سؤالات یکی یکی ظاهر می شوند؛ چطور جابهجاش کنیم بدون اینکه به او فشار بیاید؟ چه غذاهایی باید بخورد؟ اگر حالش ناگهان بد شد چیکارکنیم؟
ضعف اندامها، محدودیت در حرکت، اختلال در بلع یا گفتار، و حتی تغییرات روحی مثل خستگی زودرس، بیحوصلگی و اضطراب، میتواند روند بهبود را کند کند و بیماران را محدود سازد. در چنین شرایطی، نقش خانواده بسیار حیاتی است. نحوه برخورد، همراهی روزانه، تشویق و صبر، مستقیماً روی بیماری تأثیر میگذارد.
مراقبت از بیمار سکته مغزی فراتر از کارهای روزمره و ساده است. همراهی خانواده در فعالیتهای روزانه اهمیت زیادی دارد، اما بسیاری از تمرینهای توانبخشی و فعالیتهای حرکتی بهتر است تحت هدایت پرستار سالمند در منزل انجام شوند. این نوع همراهی تخصصی کمک میکند تمرینها درست انجام شوند و عملکرد حرکتی بدن آرامآرام بهتر شود.
مراقبت از بیمار سکته مغزی در منزل چه سختی هایی دارد؟
بعد از سکته مغزی، خانوادهها در مراقبت از بیمار سکته مغزی ممکن است با مشکلاتی مواجه شوند مانند:
- ضعف و اسپاستیسیتی در دستها و پاها
- محدودیت حرکت و درد شانه
- اختلال در تعادل و خطر زمین خوردن
- دشواری در بلع و تغذیه
- مشکلات ادرار و مدفوع
- اختلالات گفتار و زبان
- تشنج یا صرع
- سردرد و خستگی
- زخم فشاری (زخم بستر)
- تغییرات خلقی مثل افسردگی، اضطراب و تحریکپذیر
در چنین شرایطی، داشتن کسی که با روند درمان و مراقبت از بیمار سکته مغزی آشنا باشد، کمک میکند تا کارها به شیوهای درست و متناسب با وضعیت بیمار انجام شود.
چگونه خانه را برای بازگشت بیمار سکته مغزی آماده کنیم؟
حذف خطرات برای بیمار بعد سکته
وقتی بیمار سکته مغزی به خانه بازمیگردد، اولین چیزی که اهمیت دارد، ایمنی محیط است. اشیای کوچک روی زمین، سیمهای برق یا فرشهای لیز میتوانند باعث زمین خوردن شوند. بنابراین مسیرهای خانه را خلوت کنید و چراغها را روشن نگه دارید تا بیمار راحت حرکت کند.
برای راهپلهها پیشنهاد داده می شود که دستگیره نصب کنید چنانچه بالا رفتن از پلهها برای بیمار سکته مغزی سخت است، رمپ یا وسایل کمکی انتخاب مناسبی هستند.
برای حمام و سرویس بهداشتی، کف ضد لغزش و دستگیره نصب کنید. همچنین یک صندلی کوچک هم قرار دهید تا بیمار بتواند با خیال راحت بنشیند و دوش بگیرد، بدون اینکه نگران سر خوردن باشد.
دسترسی راحت بیمار به وسایل آشپزخانه
در آشپزخانه بهتر است وسایلی که بیمار بیشتر استفاده میکند، مثل لیوان، بشقاب یا داروهای روزانه، در قفسههای همسطح دست قرار بگیرند تا مجبور نشود خم شود یا دستش را بالا ببرد. قابلمهها و وسایل سنگین هم بهتر است در طبقات پایین نگهداری شوند تا خطر افتادن آنها کمتر شود.
اگر بیمار در گرفتن اشیا ضعف دارد، قاشق و چنگالهای دستهدار یا ظروف سبک کمک میکنند راحتتر غذا بخورد. حتی یک صندلی محکم با دسته کنار کابینت میتواند باعث شود هنگام آماده کردن غذا تعادلش را از دست ندهد و زود خسته نشود.
تنظیم فضای خواب بیمار بعد از سکته
تخت را طوری قرار دهید که بیمار سکته مغزی بتواند به راحتی وارد و خارج شود و مسیر اطراف آن هم باز و خلوت باشد تا هنگام حرکت مشکلی پیش نیاید. تلفن همراه بیمار را نزدیک دست قرار دهید تا در صورت نیاز بتواند به سرعت کمک بخواهد. همچنین وسایل شخصی و لباسها را در قفسهها یا کشوهایی قرار دهید که به راحتی قابل برداشتن باشند، تا بیمار بتواند مستقل عمل کند و احساس کنترل بیشتری روی محیط خود داشته باشد.
چه فعالیتهایی برای توانبخشی روزانه بیمار سکته ای مفید است؟
بعد از بازگشت بیمار سکته مغزی به خانه، بخش مهم توانبخشی روزانه شامل تمرینهای هماهنگی، قدرت عضلانی و تعادل است. این تمرینها نه تنها عضلات را تقویت میکنند، بلکه اعتماد به نفس بیمار را برای انجام کارهای روزمره افزایش میدهند. در ادامه، چند فعالیت عملی و قابل اجرا در منزل آورده شده است:
| نام تمرین | هدف | نحوه انجام |
|---|---|---|
| Sit-to-Stand بلند شدن و نشستن از صندلی | تقویت ران و کنترل تنه | روی صندلی ثابت بنشینید، پاها روی زمین باشد، تنه کمی به جلو متمایل شود؛ با فشار پاها بلند شوید و با کنترل کامل بنشینید. |
| Single-Leg Stand ایستادن روی یک پا | بهبود تعادل | کنار دیوار یا تکیهگاه بایستید، یک پا را از زمین جدا کرده و ۵ تا ۱۰ ثانیه نگه دارید، سپس پا را عوض کنید. |
| Standing Weight Shifts جابجایی وزن بدن | آگاهی از توزیع وزن | در حالت ایستاده وزن بدن را آرام به سمت راست و چپ منتقل کنید و چند ثانیه در هر سمت مکث داشته باشید. |
| Seated Marching راه رفتن نشسته | قدرت و هماهنگی پاها | روی صندلی بنشینید و زانوها را یکییکی بالا بیاورید و پایین ببرید، شبیه حرکت راه رفتن. |
| Ankle Circles چرخش مچ پا | انعطاف و کنترل مچ | نشسته، یک پا را کمی بالا بیاورید و مچ را ۱۰ بار در هر جهت بچرخانید، سپس پا را عوض کنید. |
| Seated Shoulder Taps ضربه به شانه نشسته | هماهنگی شانه و دست | نشسته، دست راست را به شانه چپ و سپس دست چپ را به شانه راست بزنید؛ هر سمت ۱۰ بار. |
| Tabletop Finger Taps ضربه انگشتان روی میز | مهارت حرکتی ظریف | دستها روی میز، انگشتان را یکییکی از شست تا انگشت کوچک و برعکس به میز بزنید؛ ۲ تا ۳ دقیقه. |
| Finger-to-Nose لمس نوک بینی | هماهنگی دست و چشم | انگشت اشاره را آرام به نوک بینی نزدیک کنید و دوباره دور نمایید؛ برای هر دست ۱۰ بار. |
| Coin Pickups برداشتن سکه | قدرت گرفتن دست | چند سکه روی میز بگذارید، هر کدام را بردارید و داخل فنجان بیندازید؛ ۲ تا ۳ دقیقه. |
| Wrist Flexion & Extension خم و راست کردن مچ | کنترل مچ دست | با وزن سبک یا کش، مچ دست را آرام خم و سپس صاف کنید؛ ۱۰ تا ۱۵ تکرار. |
| Ball Tracking پیگیری توپ | تمرکز دیداری | توپ کوچک را بین دو دست جابهجا کنید یا آرام پرتاب و دریافت نمایید؛ نگاه روی توپ بماند. |
| Letter & Number Tracing رسم حروف و اعداد | تمرکز ذهنی و کنترل حرکتی | با قلم، انگشت یا در هوا حروف و اعداد را رسم کنید؛ چند دقیقه تمرین روزانه. |
تلفن های تماس با مجموعه همیار سلامت 02632239002 – 09389009002
چه غذاهایی برای بیمار سکته مغزی مناسب هستند؟
میوه و سبزیجات مناسب بیمار سکته ای
سبزیجات برگ سبز مانند اسفناج، برگ کلم و میوههایی مانند موز، پرتقال منابع غنی از آنتیاکسیدانها و پتاسیم هستند که به تقویت سلامت عروق خونی و کاهش فشار خون پس از سکته مغزی کمک میکنند.
انتخاب غلات کامل برای سالمند سکته مغزی
غلات کامل مانند برنج قهوهای، جو دوسر و کینوا منابع بسیار خوبی از فیبر هستند. این مواد غذایی به کاهش کلسترول خون، حفظ قند خون و پیشگیری از مشکلات گوارشی کمک میکنند. در ضمن، غلات کامل به بیماران سکته مغزی احساس سیری بیشتری میدهند که از اضافه وزن آنها جلوگیری می کند.
تاثیر چربی سالم بعد از سکته
استفاده از چربیهای سالم مانند آووکادو، روغن زیتون و دانهها به تقویت سیستم قلبی و عروقی و حفظ سلامت مغز و سیستم عصبی کمک میکند. این چربیها خطر سکته مجدد را کاهش داده و نقش مهمی در بهبود وضعیت عمومی بدن بعد از سکته مغزی دارند.
کاهش نمک و شکر در رژيم بیمار
مصرف زیاد نمک میتواند فشار خون را بالا ببرد و این امر خطر سکته مغزی را افزایش میدهد. بهجای نمک، استفاده از ادویهجات طبیعی مانند زردچوبه یا آویشن در غذا میتواند طعم دلپذیرتری ایجاد کند. همچنین، مصرف شکر در غذاهایی که انتظار آن را ندارید، مانند سسها یا غذاهای آماده، میتواند به دیوارههای عروق آسیب بزند و باعث مشکلات بیشتر شود. برای کنترل مصرف این مواد، بهتر است به برچسبهای مواد غذایی دقت کنید و از غذاهایی که به طور پنهانی مقدار زیادی شکر یا نمک دارند، اجتناب کنید.
تاثیر منابع پروتئینی در وضعیت قلب
در مراقبت از بیمار سکته مغزی، تأمین پروتئینهای مناسب نقش مهمی در بازسازی عضلات و تقویت قدرت بدن دارد. در این دوران، منابع پروتئینی از جمله ماهی، مرغ، تخممرغ، توفو، لوبیا و مغزها میتوانند به بیمار کمک کنند. ماهیهای چرب مانند سالمون، تن و ساردین که اسیدهای چرب امگا ۳ دارند، میتوانند به کاهش التهاب و بهبود وضعیت قلبی عروقی کمک کنند.
نقش هیدراتاسیون پس از سکته مغزی
آب در حفظ عملکرد درست بدن پس از سکته مغزی نقش مهمی دارد. اب به فعالیتهای مختلفی مانند هضم غذا، گردش خون و کارکرد کلیهها کمک میکند و از مشکلات دفع مواد زائد جلوگیری میکند. پس از سکته، ممکن است بیمار بهخاطر مشکلات بلع یا کاهش اشتها نتواند به میزان کافی آب بنوشد. بنابراین، ضروری است که در فرآیند مراقبت از بیمار سکته مغزی، به تأمین مناسب مایعات توجه ویژه شود.