فهرست محتوا
مقدمه
با بالا رفتن سن، دستگاه گوارش هم مثل بقیه اعضای بدن کمکم تغییر می کند؛ عضلات روده ضعیفتر می شوند، ترشح آنزیمهای گوارشی کاهش پیدا می کند و حرکت طبیعی مواد غذایی در دستگاه گوارش کندتر از قبل پیش می رود. همین تغییرات است که زمینهساز مشکلاتی مثل یبوست، سوءهاضمه، نفخ و رفلاکس معده می شود.
آشنایی با دلایل، علائم و راهکارهای جلوگیری از مشکلات گوارشی در سالمندان به خانوادهها کمک می کند تا زودتر متوجه تغییرات شوند و قبل از اینکه وضعیت خطرناکی پیش بیاید، اقدامات لازم را انجام دهند. خیلی از این مشکلات با تنظیم رژیم غذایی، مصرف آب کافی و فعالیت بدنی سبک قابل کنترل هستند.
گاهی مشکلات گوارشی در سالمندان نشانهای از یک بیماری زمینهای است که تشخیصش کار متخصص است. در این موارد، ویزیت پزشک متخصص می تواند تفاوت بزرگی در روند درمان ایجاد کند. خانوادههایی که فرصت مراجعه به مطب را ندارند، می توانند این ویزیت را در خانه انجام دهند؛ محیطی که برای سالمند استرس کمتری دارد.
انواع بیماری های گوارشی در سالمندان
دستگاه گوارش غذا را به اجزای قابل جذب تجزیه می کند تا اعضای بدن بتوانند از آن استفاده کنند. حالا اگر این دستگاه دچار اختلال شود، سلامت سالمندان را در معرض خطر جدی قرار می دهد. مشکلات گوارشی در سالمندان معمولاً با علائمی مثل سوزش معده، احساس سنگینی پس از غذا، ترشح بیش از حد اسید معده، اسهال یا یبوست همراه است. هر یک از این علائم می تواند نشانهای از بیماریهایی مانند زخم معده، التهاب روده یا اختلال در عملکرد غدد گوارشی باشد. به همین دلیل، بررسی این علائم توسط پزشک متخصص ضروری است تا علت اصلی شناسایی و راه درمان مناسب معرفی شود. از شایعترین مشکلات گوارشی در سالمندان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
یبوست یا عدم دفع مدفوع در سالمندان
روده بزرگ در سالمندان با افزایش سن انقباضاتش ضعیفتر شده و محتویات روده دیرتر جابهجا می شوند. از طرفی سالمندان کمتر آب می نوشند، تحرک کافی ندارند و اغلب داروهایی مصرف می کنند که یبوست از عوارض جانبی آنهاست. به همین خاطر یبوست یکی از شایعترین مشکلات گوارشی در سالمندان است. که علائم آن معمولاً شامل این موارد می شود:
- دفع کمتر از سه بار در هفته
- مدفوع سفت، خشک و دردناک
- احساس نفخ و سنگینی مداوم
- احساس تخلیه ناقص پس از دفع
اگر یبوست در سالمندان درمان نشود، می تواند مشکلات جدیتری مثل هموروئید، شقاق مقعدی یا حتی انسداد روده را به وجود بیاورد.
روشهای درمان و پیشگیری از یبوست در سالمندان
- اولین قدم، اصلاح رژیم غذایی است. مصرف روزانه سبزیجات، میوه، حبوبات و غلات کامل، فیبر مورد نیاز بدن را تأمین میکند. سالمندان به حدود ۲۵ تا ۳۰ گرم فیبر در طول روز نیاز دارند.
- نکته مهم دیگر آب است. سالمندان اغلب احساس تشنگی ضعیفتری دارند و ناخواسته کم آب می نوشند، در حالی که نوشیدن ۶ تا ۸ لیوان آب در روز برای عملکرد درست روده ضروری است.
- پیادهروی ۱۵ تا ۲۰ دقیقهای روزانه هم حرکت روده را تحریک می کند و نقش مؤثری در پیشگیری از این مشکل دارد.
- در مواردی که تغییر سبک زندگی کافی نباشد، پزشک ممکن است داروهای ملین را برای دورههای کوتاه تجویز کند. مصرف خودسرانه و طولانی مدت این داروها توصیه نمی شود، چون روده می تواند به مرور به آنها وابسته شود.
اسهال از مشکلات گوارشی در سالمندان
اسهال، یکی دیگر از شایعترین مشکلات گوارشی در سالمندان است که عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند؛ از عفونتهای باکتریایی و بیماریهای التهابی روده گرفته تا مصرف بیرویه داروهای مسهل و دیورتیکها. علائم اسهال در سالمندان معمولاً شامل موارد زیر است:
- دفع مکرر مدفوع شل، بیش از ۳ بار در روز
- گرفتگی شکم یا دردهای کرامپی
- احساس فوریت ناگهانی برای رفتن به دستشویی
- نفخ و گاز معده
- تهوع، گاهی همراه با استفراغ
در صورتی که این نشانهها را در سالمند خود مشاهده کردید فورا به پزشک مراجعه کنید اگر سالمند شما توانایی خروج از منزل را ندارد انتخاب ویزیت پزشک عمومی در خانه می تواند راهکار مناسبی برای شما باشد.
رفلاکس معده در سالمندان
رفلاکس معده یکی از مشکلات گوارشی در سالمند است که دریچه جداکننده مری از معده در آن نقش اصلی را دارد. ضعف این دریچه راه را برای بازگشت اسید معده به مری باز می گذارد. از طرفی چاقی این وضعیت را بدتر می کند؛ چرا که با ایجاد فشار اضافی به شکم اسید معده راحتتر به سمت بالا حرکت می کند. نکته مهم این است که درد ناشی از رفلاکس گاهی با درد قفسه سینه اشتباه گرفته می شود و تشخیص را به تأخیر می اندازد. از علائم رفلاکس معده در سالمندان می توان به:
- احساس سوزش پشت جناغ بعد از غذا
- طعم ترش یا تلخ دهان در صبح
- سرفه خشک و مداوم بدون دلیل
- گرفتگی صدا و احساس گلودرد
- مشکل در بلعیدن غذا
درمان و پیشگیری از رفلاکس معده در سالمندان
- خوردن غذا در وعدههای کوچک و چند بار در روز
- دراز نکشیدن بلافاصله بعد از غذا
- بالا بردن سر تخت، هنگام خواب
- کاهش مصرف غذاهای چرب، تند، شکلات، قهوه و نوشابههای گازدار
- کنترل وزن و پرهیز از کشیدن سیگار
- مراجعه به پزشک برای بررسی و تجویز دارو در صورت نیاز
انسداد روده در سالمندان
انسداد روده یکی از مشکلات گوارشی در سالمند است که تشخیص دیر هنگام آن، می تواند کشنده باشد. روده برای جابجا کردن مواد به حرکت مداوم عضلاتش نیاز دارد. وقتی این حرکت متوقف شود یا چیزی مسیر را ببندد، انسداد روده بوجود می آید. تودههای سرطانی یکی از عوامل انسداد هستند. گاهی هم خود عضلات روده از کار می افتند و دیگر منقبض نمی شوند؛ پزشکها این حالت را ایلئوس می نامند.
مدفوع در روده بزرگ جمع شده و غذا در روده کوچک گیر میکند این فشار دیواره روده را تحت فشار قرار می دهد و ممکن است پاره شود. با سوراخ شدن روده، باکتریها و محتویات آلوده وارد بدن می شوند و عفونت شدیدی به نام پریتونیت شکل می گیرد. علائم بیماری انسداد روده شامل این موارد می شود:
- دلدرد شدید و ناگهانی
- نفخ و سفتی شکم
- تهوع و استفراغ
- توقف کامل دفع گاز و مدفوع
- بیاشتهایی و ضعف شدید
هموروئید از مشکلات گوارشی رایج در سالمندان
هموروئید یکی از بیماریهای گوارشی در سالمندان است که رگهای اطراف مقعد را درگیر می کند. این رگها متورم و برجسته می شوند و بسته به محل، به شکل داخلی یا خارجی بروز پیدا می کنند. یبوست مزمن، ضعف عضلات لگن، بزرگی پروستات و چاقی از شایعترین عوامل بروز هموروئید در سالمندان هستند. در خانمهای مسن، زایمانهای متعدد و افت هورمونهای جنسی بعد از یائسگی بافتهای نگهدارنده ناحیه لگن را تضعیف می کنند و زمینه را برای بروز هموروئید فراهم می سازند. بی اختیاری مدفوع و خونریزی های شدید از عوارض این بیماری گوارشی در سالمندان هستند علائم آن شامل موارد زیر است:
- خونریزی قرمز روشن هنگام دفع
- خارش یا سوزش اطراف مقعد
- احساس توده یا برآمدگی
- درد یا ناراحتی هنگام نشستن
- احساس دفع ناقص
سوالات رایج درباره مشکلات گوارشی در سالمندان
چرا سوزش معده در سالمندان بیشتر میشود؟
عضلهای که دهانه مری را می بندد با بالا رفتن سن تضعیف می شود به همین خاطر اسید معده به سمت بالا حرکت می کند. از طرفی مصرف داروهایی مانند آسپرین یا مسکن باعث تشدید این بیماری گوارشی می شوند.
خونریزی هموروئید در سالمندان خطرناک است؟
خود هموروئید خطر جدی ایجاد نمی کند اما هر خونریزی از ناحیه مقعد به ویژه در افراد بالای 50 سال باید توسط پزشک متخصص بررسی شود. این احتیاط به این دلیل لازم است که در برخی موارد، این خونریزی می تواند نشانهای از مشکلاتی مانند پولیپ روده یا حتی سرطان روده بزرگ باشد که تشخیص زودهنگام آنها برای درمان مؤثر است.
چه غذاهایی برای گوارش سالمندان مضر است؟
غذاهای چرب و سرخ شده دیرتر هضم می شوند و نفخ ایجاد می کنند. همچنین، مصرف خوراکیهای تند، کافئیندار و نوشیدنیهای گازدار، علائم رفلاکس معده را تشدید می بخشد. لبنیات پرچرب و شیرینیهای صنعتی اغلب باعث یبوست یا ناراحتیهای گوارشی می شوند.
درد شکم در سالمندان چه زمانی اورژانسی است؟
در سالمندان، درد شکم ناگهانی و شدید، همراه با تب بالا، استفراغ خونی، مدفوع سیاه رنگ یا کاهش سطح هوشیاری، یک وضعیت اورژانسی محسوب می شود و نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است. همچنین، دردهایی که بیش از ۶ ساعت ادامه پیدا کنند، حتی اگر شدت زیادی نداشته باشند، نباید نادیده گرفته شوند.